
Σε μια εποχή που η εικόνα περνά μπροστά από τα μάτια μας σαν διαφήμιση σε λεωφορείο — την είδες, την ξέχασες — υπάρχουν ακόμα δημιουργοί που επιμένουν να δουλεύουν αλλιώς: αργά, ουσιαστικά, με πίστη στο βλέμμα και όχι στην εντύπωση. Σε αυτή τη σπάνια κατηγορία ανήκει το λεύκωμα «Αθωνικά Αποτυπώματα – Μια εικαστική έκφραση» του Κερκυραίου ζωγράφου Θεόφιλου Κένταρχου, που παρουσιάστηκε στις 13 Φεβρουαρίου στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.
Όχι απλώς εικόνες, αλλά βίωμα
Το λεύκωμα, που κυκλοφορεί από την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, δεν είναι μια ακόμη «καλαίσθητη έκδοση». Είναι κάτι πιο απαιτητικό: μια εικαστική κατάθεση πάνω στην εμπειρία του Αγίου Όρους.
Υδατογραφίες, σχέδια και κείμενα συνθέτουν έναν εσωτερικό διάλογο με τον αθωνικό χώρο. Δεν πρόκειται για τουριστική ματιά ούτε για επιφανειακή θρησκευτικότητα. Εδώ υπάρχει εκείνη η παλιά, σχεδόν ξεχασμένη στάση του ζωγράφου: πρώτα βλέπει, μετά σωπαίνει και στο τέλος ζωγραφίζει.
Η κερκυραϊκή σχολή παρούσα — χωρίς θόρυβο
Ιδιαίτερη σημασία για τον επτανησιακό χώρο είχε η επισήμανση των ομιλητών σχετικά με τη σύνδεση του έργου με την Κερκυραϊκή Σχολή της υδατογραφίας.
Ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης Δημήτρης Παυλόπουλος στάθηκε στο γεγονός ότι ο Κένταρχος δεν μιμείται την παράδοση — την συνεχίζει. Και αυτό φαίνεται στο πιο δύσκολο στοιχείο: στο φως. Στη διαφάνεια. Στη λιτότητα.
Γιατί η καλή υδατογραφία δεν συγχωρεί. Δεν κρύβει λάθη, δεν διορθώνεται εύκολα. Είναι σαν χαρακτήρας ανθρώπου: φαίνεται αμέσως αν είναι αληθινός.
Τέχνη και πίστη — χωρίς φολκλόρ
Η ομότιμη καθηγήτρια Ιωάννα Στουφή-Πουλημένου ανέδειξε τη σχέση του έργου με τη θρησκευτική ζωγραφική, όχι ως παράδοση που αναπαράγεται, αλλά ως εμπειρία που βιώνεται.
Και εδώ είναι το λεπτό σημείο: όταν η τέχνη πλησιάζει το θρησκευτικό θέμα, κινδυνεύει είτε να γίνει διδακτική είτε διακοσμητική. Το έργο του Κένταρχου αποφεύγει και τα δύο. Κρατά μια σιωπή — και αυτή η σιωπή λέει περισσότερα από πολλές λέξεις.
Μια διαδρομή με ρίζες και διάρκεια
Ο Θεόφιλος Κένταρχος δεν είναι «περαστικός» από την τέχνη. Γεννημένος το 1934 στην Άνω Κορακιάνα Κέρκυρας, με σπουδές στην Κέρκυρα, τα Ιωάννινα, την Αθήνα αλλά και στο εξωτερικό, υπηρέτησε για δεκαετίες την εκπαίδευση και την καλλιτεχνική δημιουργία.
Διετέλεσε διευθυντής της Καλλιτεχνικής Σχολής Κέρκυρας και έχει τιμηθεί από σημαντικούς φορείς, μεταξύ των οποίων και η UNESCO. Όχι τυχαία. Υπάρχουν καλλιτέχνες που κάνουν καριέρα και άλλοι που κάνουν πορεία. Ο Κένταρχος ανήκει ξεκάθαρα στους δεύτερους.
Μουσική που συμπλήρωσε την εικόνα
Η παρουσίαση δεν έμεινε στον λόγο. Το μουσικό μέρος, με την επιμέλεια και ερμηνεία της Γιούλης Βεντούρα, διευθύντριας του Ωδείου «Νικόλαος Μάντζαρος», μαζί με τον τενόρο Στέλιο Ιωάννου, έδωσε εκείνο το κάτι που δεν περιγράφεται εύκολα: συνοχή.
Γιατί όταν η τέχνη είναι αληθινή, δεν μένει σε ένα μέσο. Απλώνεται — από το χρώμα στον ήχο και από τον ήχο στη μνήμη.
Γιατί μας αφορά στα Επτάνησα
Ας το πούμε καθαρά: τέτοιες παρουσίες δεν είναι απλώς «μια επιτυχία ενός Κερκυραίου». Είναι υπενθύμιση ότι η επτανησιακή παράδοση δεν είναι μουσειακό αντικείμενο.
Ζει — όταν υπάρχουν άνθρωποι που την κουβαλούν χωρίς να την κραδαίνουν.
Στο έργο του Θεόφιλου Κένταρχου, η Κέρκυρα δεν φωνάζει. Αναπνέει. Και ίσως αυτό είναι το πιο σημαντικό μάθημα σε μια εποχή που όλοι φωνάζουν και λίγοι έχουν κάτι να πουν